සිව් වස ඉකුත් වියැති මපුතු සිය සුරතින් ගත් කතුරින්,
හිස තන්හි තන්හී මුඬු කරගෙන,
මට මඳසිනා පහළ විය ඒ සිඟිති පෙනුමට,
ගෙනැ ගියෙමි බාබර්-කරණවෑමි සොහොයුරාණ වෙතට !
බෝසත් සිදුහත් තව්සාණ තමන් විසින් තම හිස මුඬු කරන ලද්දේ අඩු වියක සිටියද - මෙසසර ඇවිද පිරිසිඳ ලත් මහ දැනුමින් පොහොසත් වීමංසන සතියකිනි, එහෙත් මේ දරුවා එක්කෝ අනුකරණයක් කළේය, නැත්නම් නව සොයාගැනීමක් කළේය,
සැලොන් දොරින් එළයට බට අප දෙදෙන, නිවසට පැමිණි වහා - දොම්නස් මපුතු මා කෙරෙහි උරණව , අමනාප මුවින් වැරෙන් මවෙත දොස් නඟමින් හඬන්නට වූයේ , සිය මුඬු කළ හිස පිළිබඳ සොවින්මැ නොවෙයි , අත්තම්මගෙන් 'තට්ටයා' යි ලත් සරදම ඉවසනු බැරිව; මෙතෙක් එකතු කරගත් කණස්සලු දුක් කෝප චෛතසික එක්ව මා මුව මඳහසද ගැටී පිපිරීයාම හේතු කොටගෙනය.
මුඬු හිසක් - තට්ටයක් ඇත්තේ කඩවසම් කෙනෙකුන්ය වග පහදා දීමෙන් ආයාසයෙන් ඔහු දුක තුනී කර ගත හැකි වූ නමුත් ඇතැමෙක් 'හා! පොඩිනම...!!'යි කී සැණ යළිත් ඔහු හිත පෑරෙයි;
"මගෙ 'නම' පොඩි නැහැ😃 , දිගු' යි - ලොකු' යි" කියමින් හඬ තලන්නේය, සිය 'දිගු නම' එක හුස්මට කියන්නේය, අස්වැසීමට බොහෝ වදන'රුත් කීමට මට සිදු විණ,
අස්වැසිල්ලක් ලත් හිතින් පුතු නිදත්දී මට සිහි කැඳවුනේ සත්වියැති නීග්‍රෝධ හිමියන්;
පුරාතණ බාරතය චණ්ඩාශෝක ගින්නෙන් දැවී හලුවී ගිය කලෙක සී මැදුරින් පෙනෙන - මඟ වඩින , ඇවැතුමෙන් පැවැතුමෙන් ශාන්ත මුඬු හිසැති නීග්‍රොධ හිමි ගෙන්වා බණ අසා, රජු - ධර්මාශෝකව දහම් වැසි වස්වා ලොවම නිවා සැනැස්සූ සවිස්තරය මා මනස්හී එකවර විචිත්‍රණය විය, පොඩි නමක් කළ මහ වැඩකි ඒ.
මව් කියාදුන් නරසිහ ගීයෙන් මත්ව - දිවගොස් , බුදුන් වහන්සේ අතින් ඇද , දායාදය ඉල්ලූ සඳ රාහුල කුමරුන් 'එව බලව - දායාද ගනුව'යි හිස මුඬු කොට සසුන් ගත කෙරිණි; විප්පයෝගයෙන් දොම්නස්ව, 'දරුවන් මහණවරයට පත් කරද්දි මාපිය අවසර ගන්නැ'යි රාහුල කුමරුගේ සීයා කළ ඉල්ලීම තථාගතයෝ පිළිගත්හ; ඒ, 'සම් සිඳ , මස සිඳ , නහර සිඳ ඇට මිදුලු තුල පුතු සෙනේ දුක් දෙවන' බවට , ලොව මහරුතම පියපුතු ස්නේහ හේතුපාඨය කියා අවසන් වූ කල්හිය.
සර්පයා , රජ කුමරු, ගින්න බාලයැයි නොසිතන්නැයි කී සේම කුඩා හිමිවරු බාලයැයි නොසිතුව මනාය. එහෙත් අදවන විට දරුවන්ගේ හිස මුඬු කරලන ඇතැම් ගුරුදේවයන් වහන්සේලා තුල ඇත්තේ පටු අරමුණුය, සැබැවින්ම දරුවාගේ උන්නතිය හා සදහම් චිරස්ථිතිය උදෙසා එවන් පිළිවෙත් අනුගමනය කරන්නේ නම් පැසැසුම හිමිවෙයි, 'කේන්දරේ පාලු යැ'යි - 'සිව් වරිගයම එතෙරෙ වේ යැ'යි පුතු සසුනට බාර කරන්නෝද වෙති,
මට සිහිපත් වන්නේ මහිතවත් නිමල් (මාකොළ යතුරුපැදි ඉසිවරයා) සමඟ ඉකුත් දාක කළ කථා බහකි:
එ් මෙසේය;
'....විදුර හෙට අපි නැහැනෙ' 'ඇයි?',
'අපි බැට් බෝල සෙල්ලම් කාර් ප්ලේන් දානයක් දෙනව ආනමඩුවෙ,'
මගේ විමතියට පිළිතුරු දුන් ඔහු ඊලඟට මා හමුවන්නේ දානය පූජා කර යළි ගම පැමිණ, දින කිහිපයකිනි,
'කොහොමද දානෙ වැඩ ටික?' මගේ පළමු ප්‍රශ්නය.
'හරිම සතුටුයි, පැටුව් 75ක් විතර, තව මහණ වෙන්නත් හිටිය, එක එක වයසේ, අපෙන් අහනව ආවෙ කොහෙන්දැ , අපි කිව්ව කොළඹින්, හා අපිත් ගිහිං තියෙනව කොළඹ , එක නමක් පැන්න රැල්ලට එකපාට්ට, අපි නෑ උනා , එහෙමයි අපිට කියල හයියෙන් හිනා උනා කට්ටියම, තව පොඩි නමක්: හොරෙන් ප්ලේන් එකක් අරං ගහක් යටට ගිහින් ඒක යවනව, චිකන් කෑල්ලක් ඉල්ලන්න බැරිව සමහරු ළතවෙනව මම දැක්ක, උංව දැක්කම ලෝබයි විදුර, එකෙක් උස්සන් එන්නම හිතුනා, සමහර අම්මලත් මම එක්කත් කථා කළා, එක්කො අම්මල තාත්තල නැහැ, යුද්දෙන් මැරිලා, දාල ගිහිං, කන්න දෙන්න විදියක් නැහැ, ලොකු හාමුදුරුවො තමයි මෙයාලව මහණ කරගෙන බලාගන්නෙ, ටිකක් ලොකු උනාම සිවුරු හරියි සමහරු , ඒත් උන් කුඩුකාරයො මිනීමරුව‍ො හොරු වෙන්නෑ සහතිකෙන්ම, ඒක කොච්ර වටිනවද විදුර?'
(යතුරු පැදි යකඩ මජං එක්ක ඔට්ටුවෙන නිමල් දාර්ශනිකයෙක් කියලා මං මෙතෙක් දැනං හිටියෙ නැහැ. - සිවුරු හළ විනීත ගති පැවැත්මෙන් දිවිගෙවන මිනිසුන්ට 'හීරළුවා'යි නිග්‍රහ කරනවුන් මෙනයින් දාර්ශනිකයෝ නොවෙති)
නිදි පුතු දෙස මම බලමි,
මට කහ සිවරු ලූ රූ මැවේ,
කෑරගල වන් පිරිවෙණකි මේ,
තුරුයටින් පැන මලගෙටියෙන් පැටි ලෙහෙණුන්ට පැන් පොවන සාමණේරයන් වහන්සේලා අතර පුතුණුවෝ ද සිටිති:
එඩ්වඩ් ජයකොඩි ගයන , ආනන්ද හේවා රංහිඳගේ මැණික් එබ්බ වූ ගීය මඳක් අහන්නැයි හිත කියයි;
"බුදු බණක් කියන්නට පුතු ගෙදර ඇවිල්ලා
බුදු සුවඳ බුදු එළිය පැල පුරා ඉහිරිලා
බුදු පුතේ නුඹ දිනෙක බුදු වෙයන් කියාලා
නියත විවරණ දෙන්න යමු මැණිකෙ නැගිටලා"
මටයි මගෙ බිරින්දෑටයි දිනෙක එවන් දෙබසකට මුල පුරන්නවේදැයි නොදනිමු,
කෙසේවෙතත් පුතුට තුන්මසක් ගෙවෙත්දී දළදා හිමි වන්දවන්ට ගෙනැ ගියදා අපි පිත්තලමුවා කුඩා මුදුවක්වන් පියනක් සහිත මංජුසාවක් ඒ පරිශ්‍රයේ අලෙවි සලකින් මිල දී ගතිමු,
"ඒ , එක්කෝ පුතු විවාපත්වන දා ලේලියගේ මුදුව බහා තිලිණ කරනු පිණිසය, නැත්නම් මහණදම් පුරන්නට එළැඹෙන දා පුතු හිසින් ගත් අඟුලක් තරම් කෙස්මිටක් එහි බහා ධාතු මනසිකාර භාවනාව වඩනුව පුතුටම පූජා කරනු පිණිසය!"
- විදුර ඩයස් අභයගුණවර්ධන -
