සිංහල රටේ සිංහල ජීව දත්ත සටහනක්, සිංහල ව්‍යාපාරයක මානව සම්පත් කළමනාකරුවන් පිළිගනීවිද?
කසුන් කල්හාර වර්ෂ 2000දී පැවැත්වූ පළමු සංගීත ප්‍රසංගයේ තේමාව වූයේ waves of introspection, කොළඹ ආනන්දයේ අප කළ 99 කලා උලළේ තේමාව වදනින් එහා…
වැඩි වැඩියෙන් ගෝලීයකරණය වූ ලෝකයක, බහු ගෝලීය භාෂා - ඉංග්‍රීසි, ජර්මානු, ප්‍රංශ, ජපන්, චීන, ස්පාඤ්ඤ, අරාබි - ප්‍රගුණ කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික ආශාව වනාහී බොහෝ විට අපගේ ප්‍රගතිය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය පූර්ව සාධක ලෙස ලාංකේය අපට මූලිකව හැඟේ. අවම වශයෙන්, දෙමළ, හින්දි හෝ උර්දු වැනි කලාපීය භාෂා එන්නේ ඊටත් පසුවය. නමුත් ඵලදායී, අගනා හෝ බලපෑම් සහිත වීමට නම් අපි මේ සියලු භාෂාවන්හි ප්‍රවීණත්වය සැබවින්ම ලැබිය යුතුද?
අද, වෘත්තීය මානව පරිවර්තකයින්ට අමතරව, පරිවර්තන පද්ධති, අතථ්‍ය මෙවලම්, AIමය බහුභාෂා වේදිකා (Platforms) ඔස්සේ ජාත්‍යන්තර සන්නිවේදනය, වෙන කවරදාටත් වඩා නිවැරදිව හා කාර්යක්ෂමව හැසිරවෙන පසුබිමක අපි ඒ ගැන වඩාත් අවධානය යොමු කළ යුතුය. පුද්ගලික නීතිමය ලියවිල්ලක සිට සාහිත්‍ය කෘති දක්වා වූ ගෝලීය වශයෙන් විසිරුණ ඕනෑම අවශ්‍යතාවක් උදෙසා තාක්ෂණය දැනටමත් මැදිහත්කරුවකු වී අවසන්. එබැවින්, භාෂා උගෙනීම කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට වඩා, අපි අපෙන් ප්‍රශ්න කිහිපයක් අසාගත යුතුය;
අපි අපේම භාෂාවක් කොතරම් හොඳින් දන්නවාද?
ඒ භාෂාවෙන් අපි කියන්නේ- අපට හෙළිදරව් කිරීමට තිබෙන්නේ කුමක්ද?
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංග්‍රීසි ඉගෙනීමේ අවශ්‍යතාවය බොහෝ විට ප්‍රායෝගික ආර්ථික විද්‍යාව - ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාර, උසස් අධ්‍යාපනය, සංචාරක ව්‍යාපාරය - මගින් මෙහෙයවනු ලැබේ. නමුත් මෙම අවශ්‍යතාව විශ්වීය නොවේ; එය ආර්ථික ව්‍යාපාරික සම්බන්ධතා මත පදනම්ව වෙනස් වේ. අපගේ ප්‍රාග්ධන සපයන්නාට පහසුම සංනිවේදන මෙවලම විසින් අපගේ විඥානයේ සිතීමේ ප්‍රාගුණ්‍ය සකසා ඇත.
ශ්‍රී ලංකාව තිරසාර නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් ගොඩනඟා ගන්නේ නම්, සිංහල ඓන්ද්‍රීයව ප්‍රබල ව්‍යාපාරික භාෂාවක් බවට පරිණාමය වනු ඇත. ජර්මනියේ ඉංජිනේරු ආධිපත්‍යය ඉහළ යාමේදී ජර්මානු භාෂාව හෝ ජපානයේ කාර්මික උත්පාදන අතරතුර ජපන් භාෂාව හෝ අත්‍යවශ්‍ය වූවාක් මෙන් සිංහල උදෙසා වැඩි බරක් ජාත්‍යන්තරයේ ලැබෙනු ඇත. එය එසේ නොවන කල්හී, ඔක්ස්වර්ඩ් ඩික්ෂනෙරියේ අපේ නාම පදයක් ඇතුළුවීම නිසා අපට දැනට උඩඟුවිය හැක.
දාර්ශනිකව කියන්න උත්සහ දරතොත්, හුදෙක්ම භාෂාව බාහිර සන්නිවේදනය සඳහා මෙවලමක් පමණක් නොවේ - එය අපගේ චින්තනයේ- චිත්ත අභ්‍යන්තරයේ නිර්මාණකරුවායි. කසුන් කල්හාරගේ පළමු සංගීත ප්‍රසංගයේ තේමාව වූයේ waves of introspection, කොළඹ ආනන්දයේ අප කළ කලා උලළේ තේමාව වදනින් එහා…, එය අපගේ සිතීම් සිතිවිලි ඔබ්බෙන් අපගේ ඇතුලාන්තයන් නිර්මාණ කරණය ඔස්සේ ඉහළට ගෙනැ ආ මූලික අවස්ථාවක්. එනම් අපි කොහොමද අපේ ඇතුලාන්තය නිවැරදිව භාෂාවකට පරිවර්ථනය කරන්නේ, සහ අප විසින් අප සිතන භාෂාව ඔස්සේ පරිවර්ථනය කරනු ලබන්නේ කුමක්ද?. භාෂාව ඥානවිද්‍යාත්මක ය; එය අපගේ යථාර්ථය, අපගේ සංස්කෘතිය, අපගේ ස්වයං හැඟීම හැඩගස්වන්නක්- එය අනෙක් අතට අපගේ යථාර්ථය, සංස්කෘතිය, අපගේ ස්වයං හැඟීම ඔස්සේ භාෂාවේ හැඩය තීරණය වේ.
ඛේදජනක දෙය නම් බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන් ඉංග්‍රීසි චතුර ලෙස කතා නොකිරීම හෝ කිරීම නොවේ ඒ තුළ ප්‍රායෝගිකව ගැබ් කරන ජාත්‍යන්තර- විශ්වීය හැඟීම කුමක්ද යන්න පිළිබඳ දැනුමකින් තොර වීම. බහුතර සිංහල හෝ ඉංගීසි කථාකරන කෙනෙක්ගේ එදිනෙදා කථා බහ කියැවීම් හෝ හැදෑරීම් මොනවද? සමහරුන්ට සිංහල පැහැදිලිව කතා කළ හැකි නමුත්, එහි අදහස් පැහැදිලිකමෙන් හෝ විශ්වාසයෙන් ප්‍රකාශ කිරීමට, විවාද කිරීමට, ප්‍රශ්න කිරීමට හෝ විස්තර කිරීමට නොහැකිය. මෙය හුදෙක් භාෂාමය පරතරයක් නොවේ - එය සංජානන හා සංස්කෘතික අර්බුදයකි.
ඓතිහාසික වශයෙන්, භාෂා බාධක නිසා සන්නිවේදනයේදී දෙපාර්ශවයටම එකිනෙකාගේ භාෂාව ඉගෙන ගැනීමට අවශ්‍ය විය. සුද්දා සිංහල බසත් කළුසුද්දා ඉංග්ලිසි බසත් උගෙන ගැනීම සිදුවිය. නමුත් දැන්, තාක්ෂණය එම පැරණි සීමාවන් වේගයෙන් විසුරුවා හරිමින් සිටී. ස්වාභාවික භාෂා සැකසීම (NLP), එකවර AI මත පදනම් වූ අර්ථ නිරූපණයන් සිදු කිරීම සහ ස්වයංක්‍රීය උපසිරැසිකරණය හෝ හඬ කැවීම්කරණය භූගෝලීය සීමා නොතකා ප්‍රජාතන්ත්‍රීය වී ඇත- ඔව් ඇතැම් අඩුපාඩු තවමත් පවතී. එහෙත් මෙම විප්ලවීය වෙනස නිසා ගෝලීය වශයෙන් තම මව් භාෂාවේ දැනුම නිර්මාණය කිරීමට සහ බෙදා ගැනීමට මිනිසුන්ට ඉඩ සලසයි.
උදාහරණයක් ලෙස, YouTube, TikTok, Spotify වැනි වේදිකා තුළ අන්තර්ගත නිර්මාණකරුවන් (Content Creators) දැන් සිංහල, ඉංගීසි දෙමළ හෝ උර්දු හෝ වෙනත් බසක් භාවිතා කරනු අපි දකිමු - ඒ අන්තර්ගතය ලොව පුරා පිරික්සිය හැකි ඇල්ගොරිතම මගින් පරිවර්තනය කර, සිරස්තල ගන්වා, හඬකවා සුචිගත කර ඇත. ඉදින් ඔබේ භාෂාව තවදුරටත් දෘශ්‍යතාව හෝ ශ්‍රව්‍යතාව සඳහා බාධකයක් නොවේ.
සැබෑ බාධකය කුමක්ද? ගැබ්වන සාරය, පැහැදිලිකම සහ අරමුණ.
සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ, යටත් විජිත අධ්‍යාපන පද්ධති නිසාදෝ භාෂා ධූරාවලිය ශ්‍රේණිගත කර ඇත්තේ දේශීය භාෂා පහළින් සහ යුරෝපීය භාෂා ඉහළින්මය. ඒ බව ඉකුත්දාක ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේදීද ප්‍රකාශ කෙරිණ. මෙම සම්ප්‍රදාය සේවා ස්ථාන, පාසල් සහ පොදු කතිකාව තුළ සියුම් ලෙස පවතී. ස්වදේශීය භාෂාවන්ට ගෞරවය සහ ක්‍රියාකාරිත්වය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම වනාහී බුද්ධිමය යටත් විජිතකරණය සහ සංස්කෘතික ප්‍රතිසංස්කරණයේ ක්‍රියාවකි. සිංහල රටේ සිංහලෙන් ජීව දත්ත සටහනක් සිංහල ව්‍යාපාරයක මානව සම්පත් කළමනාකරුවන් පිළිගනීවිද?
මිනිසුන්ට ඔවුන්ගේ මව් භාෂාවෙන් කතා කිරීමට, ලිවීමට සහ නිර්මාණය කිරීමට බලගැන්වීම වඩාත් සහභාගීත්ව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට, දැනුමට ප්‍රවේශ වීමට සහ මානසික සෞඛ්‍ය සමානාත්මතාවයට මග පාදන බව විශ්වීයව අදහමින් සිටියදී ලංකාවේ රාජ්‍ය මට්ටමින්ම මව් භාෂාව පහළට ඇද දැමීමටත්, ස්වකීය සහෝදර ජාතියක මුහුණේ ඇතිල්ලීමටත් පමණක් භාවිත කිරීම කණගාටුදායකය. ජාතික ගීය දෙමළ බසින් ගැයීමට එරෙහි වූ ස්වදේශීය භාෂා මාමකයන් සිංහල බස කෙතරම් මැනවින් කථා කළද පළක් නැත.
ජාත්‍යන්තර සහ විශ්වීය වැනි වචන අපි දැන සිටින නමුත්, අපි මානසික වශයෙන් හුදකලාවේ දූපතක ජීවත් වන්නෙමු. අපි කොපමණ විදේශීය භාෂාවක් චතුරව කථා කළද, අපි දැනුමින් කුඩා වී සිටිමු.
"ජාත්‍යන්තර" වීම, “පෘථිවිවාසියකු වීම” යනු වෙනත් කෙනෙකුගේ භාෂාවක් කතා කිරීම නොවේ; අප කථා කරන්නේ කුමක් ද යන්නය.
The most potent weapon in the hands of the oppressor is the mind of the oppressed.
— Steve Biko
මිතුරනි, අපේ භාෂාවේ සීමාවෙන් අපේ ලෝකයේ සීමාව නීර්ණය නොකර අපි සිරව සිටින ලබු ගෙඩියෙන් වහ වහා එළියට පැනගනිමු.